IndiaAI 10,000 GPU Tender | IndiaAI मिशनची नवी GPU निविदा: महाराष्ट्रातील स्टार्टअप्स, विद्यार्थ्यांना स्वस्त AI compute कसा मिळेल?
केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या (MeitY) अखत्यारीतील Centre for Development of Advanced Computing (C-DAC) ने IndiaAI मिशनअंतर्गत 10,000 पर्यंत AI Compute Units (AICU) पुरवण्यासाठी AI सेवा पुरवठादारांकडून Request for Empanelment (RFE) मागवले आहे. MediaNama ने 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी दिलेल्या वृत्तानुसार ही RFE साधारण 7 ऑक्टोबरच्या सुमारास जारी झाली. या निविदेत AICU म्हणजे GPU, TPU, accelerators आणि AI कामासाठी वापरले जाणारे तत्सम हार्डवेअर, अशी व्याख्या केली आहे.
पुण्यातील एखादा AI स्टार्टअप, नागपूरमधील इंजिनिअरिंग कॉलेजची संशोधन टीम किंवा मुंबईतील PhD विद्यार्थी — या सगळ्यांसाठी महागडे GPU हा मोठा अडथळा असतो. सरकारी subsidised compute हा अडथळा कमी करू शकतो. ही नवी निविदा काय आहे, सध्या compute कसे मिळते आणि त्यात कोणत्या अडचणी आहेत, हे समजून घेऊया.
C-DAC ची निविदा नेमकी काय सांगते?
MediaNama च्या वृत्तानुसार या RFE चे मुख्य मुद्दे असे:
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| एकूण क्षमता | 10,000 पर्यंत AICU (GPU/TPU/accelerators) |
| cluster रचना | 4,000, 1,000 किंवा 512 units चे cluster (किंवा Stage-2 मध्ये ठरेल तसे) |
| किमान अट | प्रत्येक cluster मध्ये किमान 512 AICU, भारतातील एकाच data centre मध्ये |
| data नियम | infrastructure, data, metadata, logs, backup आणि disaster recovery सर्व भारतातच |
| वापर | मोठ्या AI model चे training, fine-tuning, inference, HPC |
| लाभार्थी | मंत्रालये/विभाग, शैक्षणिक संस्था, संशोधन संस्था, स्टार्टअप्स, उद्योग |
| वाढीची शक्यता | मागणीनुसार C-DAC क्षमता 10,000 पेक्षा जास्त वाढवू शकते |
C-DAC चा डेटा इतर ग्राहकांपासून भौतिक आणि तार्किकदृष्ट्या (physically and logically) वेगळा ठेवणे पुरवठादारांना बंधनकारक आहे. क्षमता अनेक ठिकाणी विभागलेली असावी, असेही RFE सांगते, मात्र कोणती शहरे हे नमूद केलेले नाही.
केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी 8 ऑक्टोबर रोजी एका कार्यक्रमात सांगितले की मागणीचा अंदाज 10,000 GPU चा आहे आणि पहिली निविदा 5,000 साठी असेल. मात्र RFE मध्ये पहिल्या टप्प्यात किती AICU घेतले जातील हे स्पष्ट नाही, असे MediaNama नमूद करते. निविदा भरण्याची अंतिम तारीख आणि पुरवठादारांच्या पात्रतेचे निकष MediaNama च्या वृत्तात दिलेले नाहीत; इच्छुक कंपन्यांनी ते C-DAC च्या अधिकृत निविदा दस्तऐवजात तपासावेत.
सध्याची क्षमता: आकडे काय सांगतात?
IndiaAI मिशनला मार्च 2024 मध्ये पाच वर्षांसाठी ₹10,371.92 कोटींची (साधारण ₹10,372 कोटी) तरतूद मंजूर झाली. सुरुवातीचे लक्ष्य 10,000 GPU चे होते, पण प्रत्यक्षात क्षमता त्याहून बरीच पुढे गेली आहे:
- फेब्रुवारी 2026 (PIB): IndiaAI Compute Portal वर 38,000 GPU आणि 1,050 TPU, subsidised दर ₹100 प्रति तासापेक्षा कमी; जागतिक दर ₹200 प्रति तासापेक्षा जास्त. 3,000 next-generation GPU चे सुरक्षित national cluster उभारले जात आहे.
- 25 मार्च 2026 (Lok Sabha उत्तर, PIB): 38,000 पेक्षा जास्त GPU onboarded; एकूण 190 प्रकल्प मंजूर — त्यापैकी 78 सरकारी संस्था, 46 स्टार्टअप्स व MSME, 30 early-stage स्टार्टअप्स, 27 संशोधक/शैक्षणिक संस्था, फक्त 5 विद्यार्थी आणि 4 early-stage संशोधक.
- ऑगस्ट 2026 (Lok Sabha, Communications Today नुसार): 237 मंजूर प्रकल्पांसाठी 93.18 लाख GPU hours मंजूर (sanctioned); 15 compute पुरवठादार empanelled.
लक्षात घ्या: CareerIndia ने हेच 93.18 लाख GPU hours "वापरलेले" (consumed) असे म्हटले आहे, तर Communications Today ने "मंजूर" म्हटले आहे. त्यामुळे प्रत्यक्ष वापर किती झाला, हे अधिकृतरीत्या स्पष्ट नाही.
महाराष्ट्रातील स्टार्टअप्स, विद्यार्थी, कॉलेजांनी काय करावे?
PIB नुसार IndiaAI Compute Portal "compute-as-a-service" पद्धतीने चालते. CareerIndia (10 ऑक्टोबर 2026) ने दिलेली अर्ज प्रक्रिया अशी:
- नोंदणी: DigiLocker, e-Pramaan किंवा Jan Parichay वापरून IndiaAI Compute Portal वर लॉगिन करा.
- पात्रतेचे पुरावे: स्टार्टअपसाठी DPIIT recognition, MSME साठी Udyam, विद्यार्थ्यांसाठी APAAR सारखी कागदपत्रे.
- मोठ्या मागण्या: 5,000 पेक्षा जास्त GPU hours, 50 पेक्षा जास्त GPU किंवा subsidy मागणी PMEC (Project Management and Evaluation Committee) कडे जाते. PMEC महिनाअखेरीस बैठक घेते आणि निकाल 10 तारखेपर्यंत जाहीर होतात.
- वेळेचे नियोजन: अर्ज महिन्याच्या 1 ते 25 तारखेदरम्यान सादर करणे फायदेशीर.
CareerIndia नुसार पोर्टलवरील सरासरी दर सुमारे ₹67 प्रति GPU-hour असून subsidy 40% पर्यंत आहे; AIRAWAT कडून स्टार्टअप्सना 200 GPU hours मिळतात. Communications Today ने ₹65–92 प्रति तास असा दर नमूद केला आहे. दर GPU प्रकार आणि काळानुसार बदलतात, त्यामुळे अर्ज करताना पोर्टलवरील ताजे rate card पाहणे आवश्यक.
महाराष्ट्रासाठी महत्त्व: PIB नुसार Mumbai–Navi Mumbai हे देशातील सर्वात मोठे data centre केंद्र असून भारताच्या एकूण क्षमतेपैकी 25% पेक्षा जास्त वाटा येथे आहे; Pune हेही प्रमुख केंद्र आहे. 512 units च्या cluster साठी एकाच data centre ची अट असल्याने मोठ्या data centre असलेल्या भागांना संधी मिळू शकते — मात्र निविदेत ठिकाणे निश्चित नाहीत. CareerIndia नुसार MLOps, LLM engineering, data engineering भरतीत Bengaluru, Hyderabad सोबत Pune आघाडीवर आहे — विद्यार्थ्यांसाठी हे संकेत महत्त्वाचे.
आव्हाने: पुरवठा आणि वापर
GPU संख्या वाढली तरी सगळे सुरळीत नाही:
- कमी वापराचा धोका: Communications Today (22 जुलै 2026) ने Takshashila Institution च्या अहवालाचा हवाला देत म्हटले आहे की मोठी क्षमता कमी वापरली जाण्याचा धोका आहे. उद्योगातील अधिकाऱ्यांच्या मते अडथळा चिप्सचा नसून पोर्टल व प्रक्रियेचा आहे.
- कागदपत्रे व अटी: fine-tuning कामासाठी सात दिवसांची lease मर्यादा, अनिश्चित renewal आणि पात्रतेची कागदपत्रे यांमुळे early-stage स्टार्टअप्सना अडचण येते, असे त्याच वृत्तात आहे.
- पुरवठा उशीर: काही पुरवठादारांची (Jio Platforms, CtrlS) installation वेळापत्रकात पिछाडी झाल्याचे सरकारी माहितीचा हवाला देत नमूद आहे.
- खर्चाचा दबाव: 2026 मध्ये Nvidia Blackwell GPU च्या किमती 15–23% वाढल्या आणि HBM memory च्या किमती पहिल्या तिमाहीत दुप्पट झाल्या (Communications Today).
- निधी वितरण: ₹10,000 कोटींहून अधिक तरतुदीपैकी सुमारे ₹400 कोटीच जारी झाल्याचे सरकारी आकडेवारीचा हवाला देत वृत्त आहे.
- विद्यार्थ्यांचा अल्प सहभाग: मार्च 2026 पर्यंतच्या 190 प्रकल्पांपैकी फक्त 5 विद्यार्थ्यांचे होते.
सामान्य प्रश्न (FAQs)
प्रश्न: ही निविदा थेट स्टार्टअप्स किंवा विद्यार्थ्यांसाठी आहे का?
नाही. ही निविदा GPU/TPU पुरवणाऱ्या AI सेवा पुरवठादार कंपन्यांसाठी आहे. ही क्षमता नंतर मंत्रालये, शैक्षणिक संस्था, स्टार्टअप्स व इतर पात्र वापरकर्त्यांना उपलब्ध होईल.
प्रश्न: विद्यार्थी IndiaAI Compute Portal वापरू शकतात का?
होय. सरकारी आकडेवारीत "students" ही स्वतंत्र श्रेणी आहे आणि CareerIndia नुसार APAAR सारख्या पुराव्याने विद्यार्थी अर्ज करू शकतात. मार्गदर्शक प्राध्यापक किंवा संस्थेमार्फत प्रकल्प प्रस्ताव तयार केल्यास प्रक्रिया सोपी होऊ शकते.
प्रश्न: GPU चा नेमका दर किती आहे?
स्रोतांमध्ये फरक आहे. PIB ने ₹100 प्रति तासापेक्षा कमी म्हटले आहे; CareerIndia ने सरासरी ₹67, तर Communications Today ने ₹65–92 असा दर दिला आहे. अंतिम दर पोर्टलवरील rate card नुसार ठरतो.
प्रश्न: नव्या 10,000 AICU कधी उपलब्ध होतील?
याची तारीख अधिकृतरीत्या जाहीर झालेली नाही. RFE प्रक्रिया, निवड आणि installation नंतरच क्षमता पोर्टलवर येईल.
निष्कर्ष
C-DAC ची नवी RFE दाखवते की सरकार AI compute ची क्षमता आणखी वाढवण्याच्या तयारीत आहे. पण आधीच 38,000 पेक्षा जास्त GPU उपलब्ध असताना खरा प्रश्न आहे — ते वापरले जात आहेत का? महाराष्ट्रातील स्टार्टअप्स, कॉलेजे आणि विद्यार्थ्यांनी DPIIT/Udyam/APAAR कागदपत्रे तयार ठेवावीत, स्पष्ट प्रकल्प प्रस्ताव बनवावा आणि PMEC वेळापत्रक लक्षात घेऊन अर्ज करावा. सरकारी subsidised compute हा मोठा फायदा आहे, पण प्रक्रिया सोपी झाल्याशिवाय त्याचा पूर्ण लाभ लहान खेळाडूंना मिळणे कठीण आहे.
संदर्भ (References)
- MediaNama — 10,000 GPUs for India AI Mission; MeitY invites proposals: https://www.medianama.com/2026/10/223-meity-ai-compute-providers-gpus-indiaai-mission/
- PIB (MeitY) — IndiaAI Mission Expands AI Ecosystem with Affordable Compute and Startup Support (25 Mar 2026): https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2245069®=3&lang=1
- PIB — India AI Stack: Powering Intelligence at Scale (4 Feb 2026): https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=157204®=3&lang=1
- CareerIndia — India's AI GPU Gold Rush: How to Access Subsidies and Secure Top Tech Roles in 2026: https://www.careerindia.com/news/indiaai-mission-2026-access-subsidized-gpus-boost-ai-careers-scale-startups-011-66885.html
- Communications Today — 38,000 GPUs, one big problem: India's AI mission can't find enough users: https://www.communicationstoday.co.in/38000-gpus-one-big-problem-indias-ai-mission-cant-find-enough-users/
- Communications Today — IndiaAI Mission faces gap between capacity and deployed GPUs: https://communicationstoday.co.in/indiaai-mission-faces-gap-between-capacity-and-deployed-gpus
अस्वीकरण: हा लेख सार्वजनिक स्रोतांवर आधारित सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. GPU दर, subsidy आणि पात्रतेचे निकष बदलू शकतात; अर्ज करण्यापूर्वी IndiaAI Compute Portal आणि C-DAC चे अधिकृत दस्तऐवज तपासा. हा आर्थिक किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही.
प्रतिक्रिया