मुख्य मजकुराकडे जा
ताज्या बातम्या

RDI Fund: 19 Managers, ₹7,131 Cr | ₹1 लाख कोटींच्या RDI फंडचे पहिले 19 फंड मॅनेजर ठरले; SINE IIT Bombay मुळे महाराष्ट्रातील deeptech स्टार्टअप्सना संधी

B

Bol Batami

• 6 मिनिटे वाचन

RDI Fund: 19 Managers, ₹7,131 Cr | ₹1 लाख कोटींच्या RDI फंडचे पहिले 19 फंड मॅनेजर ठरले; SINE IIT Bombay मुळे महाराष्ट्रातील deeptech स्टार्टअप्सना संधी
छायाचित्र सौजन्य: Bol Batami

संशोधनावर आधारित तंत्रज्ञान घडवणाऱ्या भारतीय स्टार्टअप्ससाठी एक मोठी बातमी आहे. केंद्र सरकारच्या ₹1 लाख कोटींच्या Research, Development and Innovation (RDI) Fund ने आपल्या पहिल्या 19 "second-level fund managers" (SLFMs) ची निवड केली आहे. या 19 जणांना मिळून एकूण ₹7,131 कोटींची बांधिलकी (commitment) देण्यात आली आहे.

Empowered Group of Secretaries (EGoS) ने 8 ऑक्टोबर 2026 रोजीच्या बैठकीत या पहिल्या गटाला मंजुरी दिली. केंद्रीय विज्ञान व तंत्रज्ञान मंत्रालयाने 12 ऑक्टोबर रोजी याची घोषणा केली. या यादीत 14 Alternative Investment Funds (AIFs) आणि 5 Focused Research Organisations (FROs) आहेत. मुंबईतील IIT Bombay चे Society for Innovation & Entrepreneurship (SINE) हे त्या पाच FROs पैकी एक आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील deeptech उद्योजकांसाठी हा निधी आता अधिक जवळ आला आहे.

नेमके काय घडले?

RDI Scheme चे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नोव्हेंबर 2025 मध्ये उद्घाटन केले. हा फंड Department of Science and Technology (DST) अंतर्गत असलेल्या Anusandhan National Research Foundation (ANRF) मधील एका स्वतंत्र Independent Business Unit मार्फत चालवला जातो. फंड मॅनेजरसाठी पहिला अर्ज मागवण्याचा टप्पा जानेवारी 2026 मध्ये सुरू झाला. त्यानंतर अर्जांचे वस्तुनिष्ठ मूल्यमापन झाले, Expert Advisory Committee शी चर्चा झाली आणि ANRF Executive Council व EGoS यांनी त्यांचा आढावा घेतला.

पहिल्या गटाची मुख्य माहिती:

मुद्दातपशील
एकूण फंड मॅनेजर19 (14 AIFs + 5 FROs)
RDI Fund ची एकूण बांधिलकी₹7,131 कोटी
मंजुरीEGoS, 8 ऑक्टोबर 2026
घोषणाविज्ञान व तंत्रज्ञान मंत्रालय, 12 ऑक्टोबर 2026
कोणत्या कंपन्यांना निधीTRL 4 आणि त्यापुढील टप्प्यावर संशोधन करणाऱ्या पात्र तंत्रज्ञान कंपन्या
खासगी भांडवलRDI Fund जितके देईल तितकेच खासगी भांडवल फंड मॅनेजरनी उभारणे अपेक्षित

याच बैठकीत RDI Fund अंतर्गत आणखी पाच तंत्रज्ञान क्षेत्रांचा समावेश करण्यासही मंजुरी मिळाली. मात्र सरकारने ही पाच तंत्रज्ञाने कोणती आहेत ते जाहीर केलेले नाही.

कोण आहेत हे 19 फंड मॅनेजर?

पाच FROs (Inc42 च्या वृत्तानुसार):

  • SINE, IIT Bombay (मुंबई)
  • ARTPARK, IISc बेंगळुरू
  • C-CAMP (Centre for Cellular and Molecular Platforms), बेंगळुरू
  • IIT Madras Research Park
  • PIEDS, BITS Pilani

AIFs: वृत्तांमध्ये Blume Ventures, Chiratae Ventures, Speciale Invest, YourNest Capital, IvyCap Ventures, Ideaspring Capital आणि TVS Capital Funds ही नावे आहेत. Inc42 ने Sixth Sense Ventures, Celesta, AdvantEdge, AMA Capital Advisors आणि Translation Endeavors यांचाही उल्लेख केला आहे. काही माध्यमांनी Kalaari Capital चे नावही दिले आहे. मात्र 14 AIFs ची पूर्ण अधिकृत यादी आम्हाला मिळू शकली नाही आणि माध्यमांच्या याद्यांमध्ये थोडा फरक आहे. त्यामुळे संस्थापकांनी कोणत्याही फंडाशी संपर्क करण्यापूर्वी तो RDI फंड मॅनेजर आहे का, याची खात्री ANRF/RDIF च्या अधिकृत माहितीतून करून घ्यावी.

₹7,131 कोटी म्हणजे लगेच हातात पैसा नव्हे

ही रक्कम बांधिलकी आहे. हा पैसा अजून स्टार्टअप्सपर्यंत पोहोचलेला नाही. RDI Fund थेट स्टार्टअप्सना पैसे देत नाही. त्याची रचना दोन टप्प्यांची आहे:

  1. पहिला टप्पा: RDI Fund (First Level Fund Manager) निवडलेल्या फंड मॅनेजरना पैसे देतो.
  2. दुसरा टप्पा: हे फंड मॅनेजर पात्र कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करतात किंवा कर्ज देतात.

Nishith Desai Associates या कायदा फर्मने योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचे विश्लेषण केले आहे. त्यानुसार हा निधी अनुदान (grant) नाही. तो कर्ज किंवा AIF मधील गुंतवणुकीच्या स्वरूपात दिला जातो. फंड मॅनेजरमार्फत मिळणारा RDI निधी प्रकल्पाच्या मूल्यांकित खर्चाच्या कमाल 50% इतका असू शकतो. equity फेरीत तो त्या फेरीच्या कमाल 50% इतका असू शकतो. उरलेला निधी खासगी गुंतवणूकदारांकडून यावा लागतो. शिवाय फंड मॅनेजरनी RDI इतकेच खासगी भांडवल उभारणे "अपेक्षित" आहे. ते प्रत्यक्षात किती उभे राहते, हे पुढे दिसेल.

ही योजना पूर्णपणे वादमुक्तही नाही. Inc42 ने Indian Express च्या ऑगस्टमधील वृत्ताचा हवाला दिला आहे. त्यानुसार या योजनेत deeptech कंपन्यांना दिलेल्या ₹2,000 कोटींहून अधिक निधीपैकी जवळपास दोन-तृतीयांश रक्कम निवड समितीच्या सदस्यांशी संबंधित कंपन्यांकडे गेल्याचे म्हटले होते. त्यामुळे पारदर्शकतेचा मुद्दा अजून चर्चेत आहे.

महाराष्ट्रासाठी SINE IIT Bombay का महत्त्वाचे?

SINE हे IIT Bombay चे incubator आहे. डिसेंबर 2025 मध्ये SINE ने ₹250 कोटींचा Y-Point Venture Capital Fund सुरू केला. हा SEBI-मान्यताप्राप्त Category II AIF आहे. तो pre-seed आणि seed टप्प्यातील 25–30 deeptech स्टार्टअप्समध्ये प्रत्येकी कमाल ₹15 कोटी गुंतवण्याच्या उद्देशाने सुरू झाला. त्याचा भर AI, advanced manufacturing, climate tech आणि healthcare यांसारख्या क्षेत्रांवर आहे.

आता RDI Fund चा FRO म्हणून SINE ची निवड झाल्याने मुंबई-पुणे पट्ट्यातील संशोधनावर आधारित स्टार्टअप्सना सरकारी दीर्घकालीन भांडवलाचा स्थानिक मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो. मात्र SINE ला नेमकी किती रक्कम मंजूर झाली आणि ती कोणत्या स्वरूपात मिळेल, हे जाहीर झालेले नाही. Y-Point फंड आणि RDI निधी यांचा थेट संबंध आहे का, हेही अधिकृतरित्या स्पष्ट झालेले नाही.

संस्थापकांनी या निधीपर्यंत कसे पोहोचावे?

  1. पात्रता तपासा: कंपनी भारतात नोंदणीकृत असावी. तिचे जागतिक मुख्यालय भारतात असावे. नियंत्रण भारतीय नागरिकांकडे असावे. IP भारतात नोंदणीकृत असावे.
  2. TRL 4+ सिद्ध करा: फक्त कल्पना पुरेशी नाही. प्रयोगशाळेत तंत्रज्ञान सिद्ध झाल्याचे (validation) पुरावे, डेटा आणि prototype तयार ठेवा.
  3. प्राधान्य क्षेत्र: ऊर्जा सुरक्षा, quantum, robotics, space, AI, biotechnology अशा RDI प्राधान्य क्षेत्रांमध्ये तुमचे काम कसे बसते, ते स्पष्टपणे मांडा.
  4. योग्य फंड मॅनेजर निवडा: तुमच्या क्षेत्रात आणि टप्प्यात गुंतवणूक करणाऱ्या AIF किंवा FRO शी संपर्क करा. IIT Bombay शी संबंधित किंवा महाराष्ट्रातील संस्थापकांसाठी SINE हा नैसर्गिक पर्याय आहे.
  5. खासगी गुंतवणूकदार सोबत ठेवा: RDI निधी 50% मर्यादेत असल्याने उरलेल्या रकमेसाठी angel/VC किंवा उद्योग भागीदारांची तयारी ठेवा.

सामान्य प्रश्न (FAQs)

प्रश्न: स्टार्टअप थेट RDI Fund कडे अर्ज करू शकतो का?

नाही. RDI Fund चा निधी निवडलेल्या second-level fund managers मार्फतच कंपन्यांपर्यंत पोहोचतो. त्यामुळे संस्थापकांनी या फंड मॅनेजरशी संपर्क साधावा.

प्रश्न: हा निधी अनुदान आहे का?

नाही. मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार हा निधी कर्ज किंवा AIF गुंतवणुकीच्या (equity) स्वरूपात दिला जातो. तो परत न करावा लागणारा grant नाही.

प्रश्न: TRL 4 म्हणजे काय?

Technology Readiness Level ही तंत्रज्ञान किती परिपक्व झाले आहे हे मोजण्याची पद्धत आहे. TRL 4 म्हणजे साधारणपणे प्रयोगशाळेच्या पातळीवर तंत्रज्ञान सिद्ध झालेला टप्पा. त्यामुळे अगदी सुरुवातीच्या कल्पनेच्या टप्प्यातील कंपन्या यासाठी पात्र ठरणार नाहीत.

प्रश्न: आणखी फंड मॅनेजर निवडले जाणार आहेत का?

हो. सरकारने सांगितले आहे की RDI Fund अर्ज स्वीकारणे सुरू ठेवेल आणि पुढील काही महिन्यांत आणखी फंड मॅनेजरचे गट जोडले जातील.

निष्कर्ष

₹1 लाख कोटींच्या RDI Fund मधून पहिल्यांदाच ₹7,131 कोटी 19 फंड मॅनेजरपर्यंत बांधील झाले आहेत. संशोधनाधारित स्टार्टअप्ससाठी "patient capital" उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने हे ठोस पाऊल आहे. SINE IIT Bombay च्या निवडीमुळे महाराष्ट्राला या प्रक्रियेत थेट स्थान मिळाले आहे. तरीही हा पैसा प्रत्यक्ष स्टार्टअप्सपर्यंत किती वेगाने आणि किती पारदर्शकपणे पोहोचतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. deeptech संस्थापकांनी आतापासूनच TRL चे पुरावे, IP नोंदणी आणि खासगी सह-गुंतवणूकदार यांची तयारी करावी.


संदर्भ (References)

  1. Inc42 — RDI Fund Announces First Cohort Of 19 Fund Managers, Eyes Deploying ₹7,131 Cr To Strengthen Deeptech Startups: https://inc42.com/buzz/rdi-fund-announces-first-cohort-of-19-fund-managers-eyes-deploying-%e2%82%b97131-cr-to-strengthen-deeptech-startups/
  2. Devdiscourse (ANI) — RDIF approves 19 fund managers with Rs 7,131 crore commitment to boost India's R&D ecosystem: https://www.devdiscourse.com/article/business/3991051-rdif-approves-19-fund-managers-with-rs-7131-crore-commitment-to-boost-indias-rd-ecosystem
  3. GKToday — RDIF Announces First Cohort of 19 Fund Managers: https://www.gktoday.in/rdif-announces-first-cohort-of-19-fund-managers/
  4. Nishith Desai Associates — India operationalizes USD 12 billion Research, Development and Innovation Fund: https://nishithdesai.com/research-and-articles/hotline/funds-hotline/india-operationalizes-usd-12-billion-research-development-and-innovation-fund-a-new-paradigm-for-deep-tech-15468
  5. The Week (PTI) — IIT Bombay's SINE launches India's first incubator-linked deep tech VC Fund: https://www.theweek.in/wire-updates/business/2025/12/09/bes24-mh-iit-bombay-sine-vc-fund.html

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो आर्थिक, गुंतवणूक किंवा कायदेशीर सल्ला नाही. फंड मॅनेजरची अधिकृत यादी, पात्रता अटी आणि निधीच्या अटी ANRF/RDI Fund च्या अधिकृत माहितीवरून तपासाव्यात आणि निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

प्रतिक्रिया

तुमची प्रतिक्रिया लिहा

तुमचा ईमेल प्रसिद्ध केला जाणार नाही. प्रतिक्रिया मंजुरीनंतर दिसेल.